Keperluan Premis Halal Mengikut MPPHM 2020: Apa Yang Auditor Akan Semak?

Dalam Pensijilan Halal Malaysia, premis bukan sekadar tempat di mana produk dihasilkan atau perkhidmatan dijalankan. Keadaan fizikal premis, susun atur, kebersihan dan kawalan terhadap risiko pencemaran merupakan sebahagian daripada elemen penting dalam memastikan integriti halal sentiasa terpelihara.

Sebuah syarikat mungkin mempunyai bahan mentah yang mempunyai sijil halal, dokumentasi yang lengkap dan prosedur halal yang baik. Namun, sekiranya keadaan premis tidak terkawal, risiko terhadap status halal produk masih boleh berlaku.

Atas sebab itu, Manual Prosedur Pensijilan Halal Malaysia (Domestik) 2020 (MPPHM 2020) menetapkan beberapa keperluan yang perlu dipatuhi oleh syarikat dan pemohon Sijil Pengesahan Halal Malaysia (SPHM).
Artikel ini membincangkan keperluan premis secara praktikal serta perkara yang boleh diberi perhatian oleh organisasi sebelum menjalani audit halal.

Mengapa Keadaan Premis Penting Dalam Pensijilan Halal?

Premis merupakan lokasi di mana pelbagai aktiviti berlaku, termasuk:

• penerimaan bahan mentah;
• penyimpanan;
• pemprosesan;
• pembungkusan;
• pengendalian produk;
• pembersihan;
• penyimpanan produk siap; dan
• aktiviti sokongan lain.

Setiap aktiviti tersebut mempunyai risiko tersendiri.

Sebagai contoh, lantai yang kotor boleh menjadi sumber pencemaran. Saliran yang tidak diselenggara boleh menjadi tempat pembiakan makhluk perosak. Susun atur yang tidak sesuai pula boleh meningkatkan risiko pencemaran silang.

Oleh itu, kawalan premis perlu dilihat sebagai sebahagian daripada keseluruhan sistem jaminan halal organisasi.

1. Premis Hendaklah Bebas Daripada Bahan Tidak Halal

MPPHM 2020 menetapkan bahawa kawasan premis, termasuk pejabat, kantin dan tempat tinggal pekerja, hendaklah dipastikan bebas daripada bahan mentah dan produk tidak halal seperti arak dan daging babi.

Ini bermakna organisasi perlu mengambil perhatian bukan sahaja terhadap kawasan pengeluaran, tetapi juga kawasan sokongan yang berkaitan dengan operasi.

Sebagai contoh, syarikat perlu memastikan bahan tidak halal tidak disimpan secara sembarangan di:

• stor;
• pejabat;
• kantin;
• kawasan pekerja;
• ruang penyimpanan;
• kawasan penerimaan bahan.

Kawalan ini penting untuk memastikan keseluruhan persekitaran premis menyokong integriti halal.

2. Kawalan Terhadap Sumber Pencemaran

Premis hendaklah mempunyai sistem kawalan yang berkesan untuk mengelakkan pencemaran daripada sumber luar.

Antara sumber pencemaran yang perlu diberi perhatian termasuk:

• premis yang memproses produk tidak halal;
• loji kumbahan;
• pusat penternakan haiwan;
• kawasan sampah;
• sumber pencemaran lain yang boleh memberi kesan terhadap operasi.

Organisasi perlu mengenal pasti risiko tersebut dan menyediakan mekanisme kawalan yang sesuai.

Sebagai contoh, kawalan boleh dilakukan melalui:

• pagar;
• dinding penghadang;
• kawalan keluar masuk;
• pintu;
• sistem sanitasi;
• kawalan makhluk perosak.

3. Premis Perlu Mempunyai Kawalan Terhadap Haiwan dan Makhluk Perosak

Premis hendaklah mempunyai mekanisme untuk mencegah haiwan peliharaan, haiwan liar, serangga dan makhluk perosak daripada memasuki atau berada di dalam kawasan premis.

Ini boleh melibatkan:

• pemasangan insect screen;
• pintu yang sentiasa tertutup;
• perangkap serangga;
• kawalan tikus;
• pemeriksaan berkala;
• pest control;
• kawalan kawasan luar premis.

Kawalan makhluk perosak juga perlu disokong dengan rekod yang sesuai.

4. Premis Hendaklah Bersih dan Teratur

Keadaan keseluruhan premis perlu berada dalam keadaan:

• baik;
• bersih;
• kemas; dan
• teratur.

Perkara ini bukan hanya terpakai kepada kawasan pengeluaran.

Auditor boleh melihat keadaan:

• lantai;
• dinding;
• siling;
• pintu;
• tingkap;
• kipas;
• penghawa dingin;
• kawasan penyimpanan;
• kawasan pemprosesan;
• kawasan luar premis.

Premis yang bersih membantu mengurangkan risiko pencemaran serta menunjukkan bahawa organisasi mempunyai kawalan operasi yang baik.

5. Lantai, Dinding dan Siling Perlu Diselenggara

Antara perkara yang mudah diperhatikan semasa audit ialah keadaan fizikal bangunan.

Lantai hendaklah berada dalam keadaan yang sesuai dan tidak menjadi sumber pencemaran.

Dinding dan siling pula perlu dipastikan:

• tidak rosak;
• tidak mengelupas;
• tidak berkulat;
• tidak bocor;
• mudah dibersihkan.

Sebagai contoh, siling yang bocor boleh menyebabkan air menitis ke kawasan pengeluaran dan meningkatkan risiko pencemaran.

Sekiranya terdapat kerosakan fizikal, organisasi perlu mengambil tindakan pembaikan dan menyimpan rekod tindakan tersebut.

6. Gunakan Pallet atau Alas Yang Sesuai

Bahan mentah dan produk tidak sepatutnya diletakkan secara terus di atas lantai.

Organisasi perlu menggunakan alas yang bersesuaian seperti pallet.

Pallet juga perlu:

• bersih;
• berada dalam keadaan baik;
• tidak menjadi sumber pencemaran;
• sesuai dengan produk yang diletakkan di atasnya.

Pallet yang rosak, berkulat atau kotor boleh menjadi sumber pencemaran dan perlu dikeluarkan daripada penggunaan.

7. Pengudaraan dan Pencahayaan Hendaklah Mencukupi

Premis hendaklah mempunyai pengudaraan dan pencahayaan yang mencukupi serta bersesuaian dengan aktiviti yang dijalankan.

Pengudaraan yang baik membantu mengawal:

• kelembapan;
• haba;
• bau;
• wap;
• keadaan persekitaran.

Pencahayaan pula penting untuk memastikan pekerja dapat menjalankan pemeriksaan, pembersihan dan pengendalian produk dengan baik.

Lampu yang digunakan di kawasan tertentu juga perlu dikawal bagi mengurangkan risiko pencemaran fizikal sekiranya berlaku kerosakan.

8. Premis Perlu Memenuhi Amalan Pengilangan Yang Baik

MPPHM 2020 turut menetapkan bahawa premis pemprosesan perlu memenuhi keperluan amalan yang berkaitan seperti GHP dan GMP.
GHP atau Good Hygiene Practices memberi tumpuan kepada aspek kebersihan dan amalan pengendalian.

GMP atau Good Manufacturing Practices pula merangkumi kawalan terhadap proses pengeluaran dan persekitaran pembuatan.

Dalam konteks halal, amalan ini membantu memastikan proses pengeluaran dikawal secara sistematik dan mengurangkan risiko pencemaran.

9. Susun Atur Premis Hendaklah Sesuai

Syarikat perlu menyediakan pelan susun atur premis.

Susun atur tersebut hendaklah:

• mengelakkan pencemaran silang;
• memudahkan aktiviti pembersihan;
• memudahkan aliran bahan mentah;
• memudahkan pergerakan produk;
• menyokong aliran proses pengeluaran;
• mengambil kira keselamatan dan kesihatan pekerja.

Sebagai contoh, aliran bahan mentah sepatutnya dirancang supaya tidak menyebabkan bahan mentah yang belum diproses bersilang secara tidak terkawal dengan produk siap.

10. Kawalan Tempat Tinggal Pekerja

Salah satu aspek yang mungkin kurang diberi perhatian oleh syarikat ialah tempat tinggal pekerja.

MPPHM 2020 menetapkan bahawa tempat tinggal pekerja tidak sepatutnya berada di dalam kawasan premis.

Sekiranya keadaan memerlukan tempat tinggal berada dalam bangunan yang sama, beberapa kawalan perlu diwujudkan.

Antaranya:

Pilihan pertama
Tempat tinggal berada di bangunan berasingan daripada kawasan pemprosesan.

Pilihan kedua
Sekiranya berada dalam bangunan yang sama:

• mempunyai laluan masuk yang berasingan;
• tiada laluan terus dari tempat tinggal ke kawasan pemprosesan; dan
• mempunyai mekanisme kawalan keluar masuk pekerja yang berkesan.

Tujuan utama adalah untuk mengurangkan risiko pencemaran serta mengawal pergerakan antara kawasan kediaman dan kawasan pengeluaran.

11. Sistem Saliran dan Perparitan

Sistem saliran dan perparitan merupakan antara perkara penting dalam kawalan kebersihan premis.

Saliran hendaklah:

• bersih;
• tidak tersumbat;
• diselenggara dengan baik;
• tidak menjadi sumber pencemaran.

Saliran yang tidak dikawal boleh menyebabkan:

• bau;
• air bertakung;
• pembiakan serangga;
• pencemaran;
• masalah kebersihan.

Organisasi sepatutnya mempunyai jadual pemeriksaan dan pembersihan saliran.

12. Kawalan Pencemaran Silang

Susun atur dan operasi premis perlu direka supaya risiko pencemaran silang dapat dikawal.

Risiko pencemaran silang boleh berlaku melalui:

• pergerakan bahan mentah;
• pergerakan pekerja;
• peralatan;
• udara;
• air;
• saliran;
• bahan pembungkusan;
• produk reject.

Organisasi perlu mengenal pasti risiko tersebut melalui sistem kawalan halal dan menetapkan prosedur yang sesuai.

13. Proses Sertu Jika Berlaku Pencemaran Najis Mughallazah

Sekiranya berlaku pencemaran dengan najis mughallazah, proses sertu perlu dilaksanakan mengikut kaedah yang ditetapkan.

Perkara penting bukan sekadar melaksanakan sertu.

Organisasi juga perlu:

1. mengenal pasti punca pencemaran;
2. mengasingkan kawasan atau peralatan terlibat;
3. melaksanakan tindakan sertu;
4. merekodkan tindakan;
5. menjalankan tindakan pembetulan; dan
6. mengambil tindakan pencegahan bagi mengelakkan kejadian berulang.

Pendekatan ini penting kerana audit halal bukan hanya melihat bagaimana masalah diselesaikan, tetapi juga bagaimana organisasi mengawal risiko daripada berulang.

Apa Yang Auditor Akan Semak Semasa Audit Premis?

Semasa audit halal, auditor boleh melakukan pemeriksaan secara fizikal terhadap keseluruhan kawasan berkaitan.

Antara perkara yang boleh diberikan perhatian ialah:

Struktur premis

• Lantai
• Dinding
• Siling
• Pintu
• Tingkap
• Bumbung

Kebersihan

• Housekeeping
• Saliran
• Kawasan pemprosesan
• Kawasan penyimpanan
• Kawasan luar

Kawalan makhlus perosak

• Pest control
• Insect screen
• Perangkap
• Rekod pemeriksaan

Susun atur

• Aliran bahan
• Aliran produk
• Aliran pekerja
• Kawasan penyimpanan
• Kawasan pemprosesan

Kawalan pencemaran

• Sumber pencemaran luar
• Produk tidak halal
• Haiwan
• Bahan kimia
• Sisa

10 Kesalahan Premis Yang Perlu Diberi Perhatian

Sebelum audit, organisasi wajar membuat pemeriksaan dalaman terhadap perkara berikut:

1. Siling bocor
   Air boleh memasuki kawasan pengeluaran dan menyebabkan pencemaran.
2. Dinding berkulat
   Menunjukkan masalah kelembapan dan kebersihan yang perlu ditangani.
3. Longkang tersumbat
   Boleh menjadi sumber bau, serangga dan pencemaran.
4. Bahan diletakkan terus di atas lantai
   Meningkatkan risiko pencemaran.
5. Pintu kawasan pengeluaran terbuka
   Boleh memudahkan kemasukan serangga atau haiwan.
6. Tiada kawalan pest control yang berkesan
   Kehadiran makhluk perosak boleh menunjukkan kegagalan kawalan sanitasi.
7. Susun atur tidak jelas
   Aliran bahan mentah dan produk mungkin menyebabkan risiko pencemaran silang.
8. Tempat tinggal pekerja terlalu hampir dengan kawasan pemprosesan
   Perlu mempunyai kawalan yang bersesuaian.
9. Kawasan premis tidak teratur
   Barang tidak berkaitan dengan pengeluaran disimpan di kawasan operasi.
10. Tiada rekod pembersihan
    Syarikat mungkin membersihkan premis tetapi tidak mempunyai bukti pelaksanaan.

Bagaimana MyHalalPro Boleh Membantu?

Persediaan audit halal bukan sekadar memastikan premis nampak bersih pada hari auditor datang.

Organisasi perlu memastikan terdapat sistem kawalan yang konsisten, termasuk:

• prosedur;
• rekod;
• pemantauan;
• latihan;
• tindakan pembetulan;
• kawalan risiko halal.

Di sinilah audit dalaman dan halal readiness assessment boleh membantu organisasi mengenal pasti kelemahan lebih awal.

MyHalalPro by MNH HUB menyediakan perkhidmatan konsultansi halal, pembangunan Sistem Pengurusan Halal, audit dalaman dan latihan bagi membantu organisasi membuat persediaan yang lebih sistematik sebelum proses Pensijilan Halal Malaysia.

Kesimpulan

Keadaan premis merupakan salah satu elemen penting dalam memastikan integriti halal dapat dikekalkan sepanjang proses operasi.
MPPHM 2020 memberi perhatian kepada pelbagai aspek termasuk kebersihan premis, susun atur, kawalan pencemaran, saliran, pengudaraan, pencahayaan, kawalan makhluk perosak, tempat tinggal pekerja dan pengurusan kawasan pemprosesan.

Organisasi tidak sepatutnya menunggu sehingga audit untuk membaiki kelemahan premis. Sebaliknya, pemeriksaan dalaman perlu dilakukan secara berkala supaya sebarang risiko dapat dikenal pasti dan diperbetulkan lebih awal.

Premis yang baik bukan sekadar premis yang bersih. Ia ialah premis yang mempunyai kawalan yang konsisten, boleh dibuktikan dengan rekod dan mampu mengekalkan integriti halal sepanjang operasi.

Soalan Lazim

Adakah pejabat dan kantin juga perlu diberi perhatian dalam audit halal?
Ya. MPPHM 2020 turut mengambil kira kawasan berkaitan seperti pejabat, kantin dan tempat tinggal pekerja dalam keperluan premis.

Adakah tempat tinggal pekerja boleh berada dalam bangunan yang sama dengan kawasan pemprosesan?
Dalam keadaan tertentu, ia boleh tertakluk kepada kawalan yang ditetapkan, termasuk laluan masuk berasingan, tiada laluan terus ke kawasan pemprosesan dan mekanisme kawalan keluar masuk yang berkesan.

Adakah premis perlu mempunyai pelan susun atur?
Ya. Pelan susun atur premis perlu disediakan dan susunannya hendaklah membantu mengelakkan pencemaran silang serta memudahkan aktiviti pembersihan dan pengeluaran.

Mengapa saliran penting dalam audit halal?
Saliran yang tidak bersih atau tersumbat boleh menjadi sumber pencemaran, bau dan makhluk perosak. Oleh itu, sistem saliran perlu diselenggara dengan baik.

Apa yang perlu dilakukan jika premis tercemar dengan najis mughallazah?
Proses sertu perlu dilaksanakan mengikut kaedah yang ditetapkan. Organisasi juga perlu merekodkan tindakan tersebut serta mengambil tindakan pembetulan dan pencegahan yang bersesuaian.